Amnesty International haalt keihard uit naar F1: "Autoriteiten in Rwanda staan bekend om marteling"

Amnesty International heeft hard uitgehaald naar de Formule 1 vanwege het sluiten van een tienjarige deal voor een Grand Prix van Afrika in Rwanda. Volgens Felix Jakens, hoofd campagnes bij de Britse tak van de mensenrechtenorganisatie, is de overeenkomst niets minder dan een 'sportswashing-prijs' voor het Afrikaanse land.

De race moet ervoor zorgen dat de koningsklasse van de autosport in het begin van de jaren 2030 voor het eerst sinds 1993 terugkeert op het Afrikaanse continent, maar zorgt direct voor een flinke discussie over de mensenrechtensituatie onder het Rwandese bewind. Het tienjarige contract voor de zogeheten African Grand Prix werd afgelopen dinsdag uit de doeken gedaan tijdens een persconferentie in de Rwandese hoofdstad Kigali. Daarbij waren president Paul Kagame, Formule 1-topman Stefano Domenicali en FIA-president Mohammed Ben Sulayem aanwezig. Het evenement wordt opgezet in samenwerking met het staatsmerk Visit Rwanda. Hoewel er nog geen definitieve startdatum of exact schema op tafel ligt, staat de eerste editie op de planning voor het begin van de jaren 2030. Er zal worden geracet op een nieuw aan te leggen circuit bij het internationale vliegveld van Bugesera, zo'n veertig kilometer ten zuiden van Kigali.

Kritiek op deal tussen Formule 1 en Rwanda

Bij Amnesty International is men absoluut niet te spreken over de meerjarige overeenkomst. Jakens laat in een schriftelijke reactie geen spaan heel van het besluit om met het Rwandese regime in zee te gaan: "Een Grand Prix van tien jaar 'gepresenteerd door Visit Rwanda' is een sportswashing-prijs voor de Rwandese autoriteiten", klinkt het. Volgens de mensenrechtenorganisatie gebruikt het Oost-Afrikaanse land al sinds jaar en dag grote internationale sportevenementen om de aandacht af te leiden van misstanden in eigen land en beschuldigingen over steun aan de gewapende M23-rebellengroep in de Democratische Republiek Congo.

De campagneleider schaart de deal met de autosport onder een lange lijst van sportinvesteringen vanuit de overheid in Kigali. Hij vervolgt: "Arsenal, Aston Villa, de wereldkampioenschappen wielrennen en nu de Formule 1 – Rwanda koopt zich in bij de grootste sporten ter wereld om zijn imago op te poetsen en af te leiden van zijn schrijnende mensenrechtenrecord." Naast een eerdere mouwsponsoring van acht seizoenen bij Arsenal heeft het land nog altijd lopende deals met voetbalclubs als Atlético Madrid, Paris Saint-Germain en Aston Villa. De samenwerking met die laatste club leverde in juli ook al kritiek op vanuit mensenrechtenactivisten. Daarnaast zijn er in de Verenigde Staten sponsordeals gesloten met NBA-team Los Angeles Clippers en NFL-formatie Los Angeles Rams.

Formule 1 verdedigt keuze voor Afrika

Vanuit de top van de koningsklasse wordt de stap naar het Afrikaanse continent echter verdedigd. Een woordvoerder van de Formule 1 laat tegenover persbureau Reuters weten dat men kijkt naar "de kans om te inspireren en de passie van de F1 over te brengen op 100 miljoen mensen in heel Afrika, en sport kan een positieve kracht ten goede zijn." De Rwandese regering heeft tot op heden nog niet gereageerd op verzoeken om commentaar over de mensenrechtenkwestie.

Amnesty International heeft weinig boodschap aan het verweer van de commerciële rechtenhouder, die in het verleden ook al regelmatig onder vuur lag vanwege Grands Prix in het Midden-Oosten. "Formule 1 zegt dat sport 'een positieve kracht ten goede' kan zijn. Dat klinkt hol als de F1 er de hand boven het hoofd houdt met wie het samenwerkt. De autoriteiten van Rwanda zijn berucht om willekeurige detentie, marteling en de onderdrukking van vrije meningsuiting – dit zijn misstanden in eigen land", zo valt te lezen in de verklaring. Jakens roept de organisatie van Domenicali dan ook op om haar invloed bij de Rwandese machthebbers te gebruiken om daadwerkelijk iets te verbeteren aan de mensenrechten, "in plaats van zijn merk te lenen aan een PR-exercitie."

Nieuw circuit in Bugesera

Voor Kagame is het binnenhalen van de Formule 1 de kroon op het werk, nadat hij de plannen op 13 december 2024 al officieel uit de doeken deed tijdens de algemene vergadering van de FIA in Kigali. Volgens de president vormt de deal het startschot van een traject dat de manier waarop er in de internationale sportwereld naar Afrika wordt gekeken, zal veranderen. "We kijken naar Rwanda in de context van een continent", zo liet Kagame optekenen tijdens de presentatie in eigen land.

Het project in het district Bugesera is onderdeel van een groter investeringsplan van de Rwanda Development Board op het gebied van sport, toerisme en handel. Voor de bouw van het circuit, dat voorlopig door het leven gaat onder de projectnaam RISE Motordrome, zijn voormalig Formule 1-coureur Alex Wurz met zijn bureau WurzDesign en het ontwerpbureau Tilke in de arm genomen. De baan voldoet aan de FIA Grade 1-eisen en krijgt een natuurlijke lay-out van zes kilometer lang, voorzien van zeventien bochten en een hoogteverschil van 197 meter per ronde.